مقدمه
در صنعت استخراج و فرآوری طلا، استقرار یک نظام بازرسی روزانه و بهعنوان نخستین لایه دفاعی در برابر حوادث انسانی، زیستمحیطی و خسارات تجهیزاتی عمل میکند. معادن طلا به دلیل همپوشانی عملیات مکانیکی سنگین، فرآیندهای شیمیایی خورنده و سامانههای الکتریکی پرقدرت، در زمره محیطهای کاری با سطح ریسک بالا قرار میگیرند.از منظر مدیران پروژه و کارشناسان ایمنی ( HSE)، موفقیت پایدار فعالیتهای معدنی وابسته به اجرای دقیق طرح اجرایی پروژه (PEP) و تمرکز بر پیشگیری از حوادث پیش از وقوع است؛ رویکردی که کاهش احتمال رویدادهایی نظیر نشت مواد سمی، انفجارهای ناگهانی و برقگرفتگی را هدف قرار میدهد.
هدف از تدوین این مقاله بررسی نقش بازرسی روزانه در ارتقای ایمنی معادن طلا و تحلیل ریسکهای اصلی، علل بروز حوادث نظیر نشت مواد سمی، برق گرفتگی و آسیبهای سازهای و راهبردهای مؤثر کنترل خطر با رویکردی مدیریتی و مهندسی در چارچوب ایمنی می باشد.
شناسایی ریسکها و چالشهای ایمنی در معادن طلا
مطالعات انجامشده در معادن طلای ایران نظیر «موته» و «اردستان»، نشان میدهد که طیف گستردهای از مخاطرات بالقوه در این صنعت وجود دارد که شناسایی و طبقهبندی آنها، پایه اصلی مدیریت ریسک محسوب میشود.
• ریسکهای فیزیکی و مکانیکی
سقوط افراد در محدوده سدهای باطله، لغزش روی سطوح ناایمن و ریزش ناگهانی دیوارهها از جمله خطرات رایج فیزیکی هستند که اغلب به دلیل طراحی نامناسب سطوح و ضعف در نگهداری سازهها تشدید میشوند.
• ریسکهای شیمیایی
در واحدهای فرآوری، بهویژه در فرآیند سیانوراسیون، نشت ترکیبات سیانیدی یکی از بحرانیترین تهدیدها بهشمار میرود. علاوه بر آن، در برخی روشهای قدیمیتر، تماس با بخارات جیوه میتواند پیامدهای جدی برای سیستم عصبی و کلیوی کارکنان ایجاد کند.
• ریسکهای الکتریکی
شوک الکتریکی و قوس الکتریکی (Arc Flash) یکی از خطرناکترین پدیدهها در تأسیسات برق معادن است که میتواند منجر به سوختگیهای شدید غیرتماسی شود. این ریسک معمولاً در اتاقهای کنترل، تابلوهای توزیع و نقاط با رطوبت بالا افزایش مییابد. در این موارد مدیریت ایمنی الکتریکی دارای اهمیت است.
• خوردگی و فرسودگی تجهیزات
تماس مداوم مواد شیمیایی خورنده با کف و دیوارهها باعث تخریب تدریجی بتن، ایجاد سطوح لغزنده و کاهش ایمنی محیط کار میشود؛ عاملی که مستقیماً با افزایش حوادث شغلی ارتباط دارد.
علل ریشهای بروز ریسکها در معادن طلا مدرن
تحلیل حوادث نشان میدهد که ضعف در سیستم مدیریت HSE، عدم انطباق با ضوابط اجرایی و بیتوجهی به شرایط محیطی، از مهمترین علل وقوع سوانح معدنی هستند. عواملی نظیر رطوبت بالا در تونلها، طراحی نامناسب کف در واحدهای فرآوری و انبارش مواد شیمیایی، و فرسودگی تجهیزات ناشی از نبود پوششهای محافظ، احتمال بروز حادثه را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهند.
راهبردهای کنترل و کاهش ریسک در معادن طلا
کنترل مؤثر ریسک در معادن طلا نیازمند تلفیق اقدامات مدیریتی و راهکارهای فنی–مهندسی است.
• اقدامات مدیریتی
- استقرار نظام PEP: بهکارگیری طرح اجرایی پروژه برای شناسایی و مدیریت ریسکها پیش از آغاز عملیات.
- ممیزیهای دورهای HSE: انجام بازرسیهای منظم بر اساس ضوابط ملی بهمنظور ارزیابی شدت و تکرار حوادث و اصلاح فرآیندها و افزایش فرهنگ ایمنی در محیط کار.
• اقدامات فنی و مهندسی
- ایمنی در مناطق برقرسانی: در فضاهای دارای تجهیزات الکتریکی، استفاده از کفپوش عایق برق مطابق با استانداردهای بینالمللی، IEC 61111: 2009 نقش مهمی در کاهش خطر برقگرفتگی و شوک الکتریکی ایفا میکند.
- واحدهای فرآوری و سیانوراسیون: در این بخشها، بهکارگیری ملاتهای مقاوم شیمیایی و پوششهای ضداسید در کف و مخازن، مانع نفوذ مواد خورنده به سازه شده و از تخریب زیرساخت و ایجاد سطوح لغزنده جلوگیری میکند. این رویکرد علاوه بر کاهش ریسکهای زیستمحیطی، ایمنی تردد نیروی انسانی را نیز افزایش میدهد.
مطالعه موردی
در یک تحلیل فرضی مبتنی بر دادههای واقعی معادن طلا، مشخص شد که نشت مواد سیانیدی و لغزش کارکنان از بحرانیترین ریسکها هستند. تصور کنید در یک واحد تغلیظ، استفاده از ملاتهای غیرمقاوم باعث خوردگی کف شده و تجمع مایعات لغزنده، منجر به سقوط اپراتور میشود. در چنین شرایطی، انتخاب مصالح مهندسی مقاوم در مرحله طراحی میتوانست زنجیره حادثه را بهطور کامل متوقف کند.
جمعبندی
ایمنی در معادن طلای مدرن مستلزم نگرشی جامع است که در آن بازرسی روزانه، آموزش مستمر نیروی انسانی و انتخاب مصالح مهندسی مناسب بهصورت یکپارچه دیده شود. استفاده از راهکارهای فنی صحیح، نهتنها هزینهای اضافی محسوب نمیشود، بلکه سرمایهگذاری بلندمدتی برای کاهش نرخ حوادث، افزایش بهرهوری و پایداری عملیات معدنی بهشمار میآید.
مجموعه محصولات صنعتی شرکت پایا پوشش رایان، شامل طیف گستردهای از فرشهای عایق برق (مطابق با استاندارد IEC 61111)، کفپوش های صنعتی ضد اسید و ورق لاستیکی ضد روغن تقویت شده RESISTOL، پوششهای پلیمری مقاوم در برابر خوردگی اسیدی و ملاتهای تخصصی ضد اسید، با هدف ارتقای استانداردهای ایمنی در صنایع سنگین طراحی شدهاند. این محصولات با ایجاد سطوح پایدار و ایمن، ریسکهای فیزیکی و الکتریکی را در محیطهای پرخطر معدنی به حداقل میرسانند. شرکت پایا پوشش رایان با تکیه بر تجربه اجرایی و رویکرد حرفهای، در کنار مجموعههایی از صنایع انرژی، فلزات، تولید و زیرساخت، در پروژههای صنعتی حضور داشته است. جهت مشاهده بخشی از سوابق همکاریهای اجرایی ما به بخش پروژه ها در وب سایت رایان مراجعه فرمایید.
مقالات پایا پوشش رایان
وبلاگ رایان جهت آشنایی با پوششهای ضدخوردگی، کفپوشهای صنعتی مانند: کفپوش تابلو برق، کفپوش ضد اسید، کفپوش ضد لغزش و موضوعات تخصصی صنعت است. مقالات منتشرشده در این بخش، با رویکردی کاربردی تهیه شدهاند. مطالعه مقالات زیر در رابطه با مدیریت ایمنی پیشنهاد میشود:
سؤالات متداول در مورد ایمنی در معادن طلا
زیرا این بازرسیها اولین ابزار شناسایی خطرات و پیشگیری از حوادث جدی هستند.
نشت ترکیبات سیانیدی به دلیل سمیت بالا، اصلیترین ریسک شیمیایی محسوب میشود.
قوس الکتریکی میتواند باعث سوختگیهای شدید و آسیبهای غیرتماسی شود.
مصالح مقاوم شیمیایی و عایق، از تخریب سازه و ایجاد سطوح ناایمن جلوگیری میکنند.
خیر، ترکیب اقدامات مدیریتی و راهکارهای فنی–مهندسی بیشترین اثربخشی را دارد.
فهرست منابع
- سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور. (۱۳۹۴). راهنمای ارزیابی سیستم ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE) در معادن (ضابطه شماره ۶۶۹).
- شکروی، هومن، تقوی، بهنام، و صفدری، رسول. (۱۴۰۲). پیادهسازی نظام طرح اجرایی پروژه (PEP) در پروژههای معدنی با مطالعه موردی (واحدهای فرآوری طلا). مجله نخبگان علوم و مهندسی، ۸(۵)، ۵۶-۷۵.
- قاسمزاده، حسن، و مدنی، حسن. (۱۴۰۰). تحلیل ریسک ایمنی در معادن طلای اردستان و موته. نشریه علمی مهندسی معدن، ۱۶(۵۳)، ۷۳-۹۱.
- Homce, G. T., & Cawley, J. C. (2011). Understanding and Quantifying Arc Flash Hazards in the Mining Industry. IEEE Transactions on Industry Applications, 47(6), 2437-2444.
- Novianti, S., et al. (2020). Environmental Risk and Health Hazardous Substances in Artisanal Small-Scaled Gold Mining. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science, 589.
